De carmine imperfecto

Post multas hebdomades, in quibus nulla scripsi et quasi mortuum blogum iacuit, denuo hinc venio, ut paucis quaeque nova verbis exponam. Quomodocumque iam cupiebam Latinitate mea quidem rustica scribere.

Quod hodie affertur carmen imperfectum est, quod ante multos dies incepi, sed voluntas me deseruit id finiendi. Carmen agitur de origine Iovis dei patris omnium superorum et de origine duorum filiorum eius. Filia prima in quam mentio incidit Minerva (Graece Athena vocata) dea docta atque armis perita est. Filius secundus Dionysus est, de quo fama e crure patris natum esse dicit.

Vt poema non finire velim, id autem vobis ostendo ut, si placet, quae scripta sunt legatis et etiam, si magis placet, versus addere possitis. Nam non sunt litterae clausa arca lapidea, sed liberae omnibus qui eas ament. Alioqui oblitae litterae apud tenebras sempiternas manere possent.

Ceterum bene scio me magnum poetam non esse, nec mihi laureas aeternas poesis laudes peto. Vtcumque erit censeo omnes litteras servari decere. Ecce carmen:

Inceptīs faueās meīs ut ipsa,
Vōce, dīua, precor tremente, Mūsa,
Precor, Calliopē, lyram et movēre,
Nam māiōra canam ut poēta nōn sim,
Mantuæ nec habens manūs canōrās
Ēnātī exagitem chelyn morōsam.

Prīmus, heu!, Cronos fīliōs comēdit,
Rhēā mātre coactā, amōre uērē
Autem illō genitōrum eum fefellit;
Iouem līquit in antrō ubī ferōce
Per annōs superūm pater morātus,
Usque ad terribilem diem duellī.

Deus fulmina clārus et tonītrum
In patrem iacit; ex suō ōre summō
Exeunt superīque frātrī et illī
Cælestem dicionem inclitam atque
Ūniversa dedēre regna mundī;
Princeps æquanimis fuit bonusque.

Ē mente omnipotentis ēditam esse
Athēnam sapientibus fauentem,
Quæ arma pōsuit horrida ante sēdes
Illustrēs sapientiæ et scientēs,
Fāma dīcit ad ætherem movendo
Hīc, volātica, tum suās et ālās.

Fīlius Dionȳsus ēius nātus
Adhaesus patris est labōre crūra
Cum magnō, Semelā relictā et arsā
Iūnōnis dominæ Iovis dolōsae
Dēceptā; suō amōre, caecitāte
Captīvā simul et simul beātā.

bacchus-dance.jpeg

Volātilis uenustas

ΜΕΝΙΠΠΟΣ: Εἶτα διὰ τοῦτο αἱ χίλιαι νῆες ἐπληρώθησαν ἐξ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος καὶ τοσοῦτοι ἔπεσον Ἕλληνές τε καὶ βάρβαροι καὶ τοσαῦται πόλεις ἀνάστατοι γεγόνασιν;

Ā Venere antīquā ætāte ille est planctus Adōnis.
Dīua uenūstæ formæ præclāræque mē amāta,
nōn sed nōuit uīuere tempestāte nouā istum.
Certē per nostrās urbēs habitant populōsās
perpulchrī puerī, nouī Adōnēs; dissimilēs sunt
autem uērō, nonne est, qui ipse haud conspiciat, quis?
Prīmus sī amāuit dīuus uoluere et ipse libellōs.
ōdērunt lectum alterī, amant dum corporis uīres,
usque ad dēveniat sermōnem texere rārum.
Ō, quam tibi, scriptor, quam rectē scrībere fūit
pulchrō dē capite illustrissimō enim Helenæ illō.
Quālis Fāma volātilis est et tam trepidē aurās
illa petīt urbēs per magnās albula pennis;
tālia cānescunt moriuntur corpora nostra.

Adonis in Y fronts 1963 by Richard Hamilton 1922-2011

Crudelis hiems

CLAUDE_MONET_1840_-_1926_LE_GIVRE_À_GIVERNY.jpg

GALLVS•ARCES
POETÆ•ROMANO
CARMEN•DICAT

Gaudia mī docuistī linguæ quā Latium ēgit

orbem Rōmānī et temporis ēlogium;

quārē quōs tibi uersūs composuī tribuō omnēs,

certē exspectātur, qui tibi utī placeānt.

CARMEN «CRVDELIS HIEMS» VOCATVM

Candidā tegitur niue alba uallis
cānās tegminis et comās tenet frons;
sunt haud dissimilēs aquæ fluentēs
montium glaciē tum opertum et album
fontibus gelidissimārum aquārum;
in prātō periit novissimus flos.
Pāniscum modulantem auēnam Amyntas
repentē uidet is qui amōre pastor
incensus per agrōs canens et ardens
pererrābat, et uīdit mōdo frīgus
ferre tegmine ninguidō sub amplō.
Dixit ille tum eī canente uōce:
«Venī, ā Pāne, uenī, tū amāte; tecta
requīrās mea, flammam, et ā gelūs uī
ūnā possumus ēffugisse dūrā».
Postea annuit ille cumque Amyntā
uēnit tum domum apud niuis furōrem.
Lūcet in domō Amyntæ inīquus ignis,
lūdunt dum satyrusque pastor ūnā;
et ō, quanta uoluptas inter ambō;
et suāuia quānta oportuit tunc
dāre bāsiaque et quiēuit imber,
Pāniscus simul et deī ille amātor.

Hendecasyllabi amatorii I

Jean_Metzinger,_1910-11,_Deux_Nus_(Two_Nudes,_Two_Women),_oil_on_canvas,_92_x_66_cm,_Gothenburg_Museum_of_Art,_Sweden.jpg

Tū parās renovāre amōris ignem, 
splendent dum omnia, quā comam reflectis,
et quā per vacuum movēs ocellos.
Māne Aurōra repellit quālis umbras,
lūcem dē croceō torō resurgens
roscidam simul cum et diem reportat,
tālis tristitiās repellis rīdens
dolōrēsque metūsque turbidāsque
rixās, gaudia nam cupīdinēsque
spargens in thalamō iocōsque lætōs.
Tuīs nunc, domina, hæreō in ocellīs,
et sparsās digitis comās repōnō,
Et sic spīritus ut bonos liquōres
fontium bibit in quibus chorus canōrus
Mūsārum niveōs lavat lacertōs,
confūsus simul et simul beātus
te sequor, nemorōsa sæva Nympha.

Carmen de salsedine maris

Nouo incepto anno, rebus de difficilibus non mihi omnino placebat, immo aliquid quidem uenustum humanitatisque plenum legere. Deinde offendi carmen quoddam apud Pontani opera, quae nuper legeram denuoque heri legebam, atque confestim caram magistram Alexandram memoraui. Est enim excerptum De salsedine maris, quod apud poema, quod nescio an ipsa olim legerit, longissimum in Meteorum libro a Ioviano Pontano conscripto inuenitur. Sed in mentem illa uenit haud tantum quoniam magistra illustris de sale multa humanissima sapienter atque lepidissima scripsit sed etiam quia mentio incidit in montem Calpen, de quo Plinius Naturalem apud Historiam (in principio libri III) disserit, auctor optime eruditeque ab Alexandra cognitus, in regione Gaditana situm, quam ipsa incolit. En poema:

Vos etiam maris undisoni fluitantia monstra,
Et solem rapidum, et latices sentitis amaros,
Quandoquidem obiectas urens sol dum coquit undas,
Et radiis infestat agens neptunia regna,
Assidue dulces epulas, tenuemque liquorem,
Haurit aquis, succosque rapit populator amicos
Grata sequens, sensum longe indignatus amarum,
Hinc salsus sapor, atque asper fluit æquore amaror.
Quippe etiam ut nostro fluitat de corpore sudor,
Ille quidem dulci e baccho, mellisque liquore
Exclusus venis, et enim sitis ipsa calorque
Leuibus indulgent succis, et amara recusant.
Quin etiam fama est captum telluris amore
Oceanum, tacitos primum occuluisse dolores.
Post ubi concepit flammam, penitusque medullis
Arsit, et ipsa imis hæsere incendia uenis,
O quoties primo fixit sua munera posti,
Pinxit et e vario non mollia limina flore,
Ac cecinit miseram lacrymosa uoce querelam,
Longaque per uacuas rupit suspiria rimas,
Inde ubi iam longo patientia uicta dolore est,
Multa quoque iratus foribus conuitia dixit,
Crudelem et dominam per uerba indigna notauit,
Nunc supplex ueniam petit, et connubia poscit,
Et thalamum optatum, et socii sua gaudia lecti.
At postquam nil dona mouent, promissaue magni
Dos pelagi, atque preces frustra cessere mariti,
Non ullæ supra spes, tum furiatus, et amens
Perculit aduersam nodoso uerbere Calpen,
Ingemuit, traxitque grauem a radice ruinam
Mons cauus, ille imo uictor ciet æquora fundo.
Agmina densentur campis tum rupe soluta
Irrumpit pelago, et terris insultat apertis.
At tellus tremefacta metu confugit in altos
Nube caua monteis, tutoque in uertice sistit.
Exanimem excipiunt Nymphæ, refouentque pauentem,
Vt uires rediere, deosque exciuit agrestes,
Et quæ sit dubiis nota est sententia rebus,
Continuo e mediis terrae penetralibus actam
Alloquitur Saliam, et precibus noua munera iungit.
Tum Dea conuentu in medio dux ipsa repostas
Exoluit venas, totoque e uiscere terræ
Eruptat sale saxa super sudantia amaro.
Quidquid ubique asprum egeritur, fluitatque malignus
Æquora per sapor inficiens undasque deosque.
Ipse etiam Oceanus retro dare signa coactus.
Inde manet sensu sapor aspernandus amaro.

202240-gibraltar-all
Mons Calpe

De nomine

adam-and-eve-1965

Anno fere exeunte mihi de nomine quodam disserere placuit et quomodo significationem nominibus damus atque hæc nomina suam perdunt, quæ antea habebant. Nomen nam, quod nascentes accepimus mutamusque (aut non) vita transitante, potentiam quandam agnoscit super nos, evocandi, impellendi, expellendi, invocandi coercendive.
Vellem deinde magna sine verborum copia de nomine quodam aliquid dicere. Id est uxoris primi hominis secundum Sacras Scripturas Christianas, qui Adamus appellabatur. Mihi interest caput tertium Genesis libri, in quo casus ignominiaque hominis tractantur, postquam fructum arboris Scientiæ ederunt.
Cum ambo vir mulierque ex arbore illa ederunt, confestim noverunt se nullis vestibus indutos esse erubueruntque. Haud serius Deus cognovit novam conditionem hominum ac impense ussit, donec virum et mulierem e Paradiso expulit.
Sed quod magis mihi interest, nomen mulieris primæ primum in hoc capite apparet. Quam primum, legamus caput apud Hebraicum Vetus Testamentum:

וַיִּקְרָא הָאָדָם שֵׁם אִשְׁתּוֹ, חַוָּה: כִּי הִוא הָיְתָה, אֵם כָּל-חָי.

Ibi nomen mulieris Hava est, nigris litteris indicatum. Et nunc legamus vertionem Latinam primam e verbis Hebraicis scriptam, quæ in Biblia Vulgata invenitur:

Et vocavit Adam nomen uxoris suae Hava eo quod mater esset cunctorum viventium

Apud scripturam Latinam nomen ut Hava legi potest, quasi ex Hebraica voce translatum. Tamen Græca vertione, quæ Septuaginta vocari solet, nomen eo modo invenire poteris:

καὶ ἐκάλεσεν Ἀδὰμ τὸ ὄνομα τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Ζωή, ὅτι αὕτη μήτηρ πάντων τῶν ζώντων.

Zōē est deinde apud Græcam scripturam nomen primæ mulieris, in quo colligitur significatio originalis verbi «Hava» ut «vita», e contrario Latinæ vertionis. Sed postea Εὔα vocatur, et nomen denuo primam perdit significationem.
Ergo si originem nominis intelligimus, id novam lectionem sumit, magis terris ablatam magisque proximam cælestis. Sed de sacris haud amplius disseram, quam de nomine. Sicut videtur, quomodo nomina intelligimus mutare potest, si originem nescimus atque non respicimus.

De fato

Destiny_(Irene_Adler)

Longe iam intentionem habebam, de fato haud tamen ample disserendi, cum forsitan quæstio sit illa, quam toti existentes in orbe terrarum homines quando sibi fecerunt, quid fatum sit, num sua cuique potestate regi possit. Multi poëtæ auctoresque illustres de re eadem humanissimas litteras scripserunt, quæ adhuc apud nos inveniuntur. Exempli gratia secundum poëtam illum Græcum fabulæ tragicæ Sophoclem fatum hominis in ipso situm est, ut se discernat ipse omnia quasi sciret, quæ nescit. Deinde est homo non liber pleno verbi sensu, sed omnes cogitationes atque quod is statuat de conditione rebusque temporis pendent. Præclare dicunt Creon Œdipusque in Œdipode Rege:

CR. Dices, tuncque sciam, quum audiero.
ŒD. Ut terræ huius finibus procul me extermines.
CR. Quod a me petis, in deo situm est.
ŒD. At Deis, si quis alius, invisus sum ego. (1)

Primus apud Romanos Cicero in libro De Fato (et De Divinatione et De Natura Deorum) de re scripsit magna copia. Apud eum inveni possunt variæ cogitationes ad scholas philosophicas attinentes relatæ, atque de fato Cicero cum Chrysippo illo Græco convenire videtur, dicens:

Qui autem ab eis dissentiebant, fato adsensiones liberabant negabantque fato adsensionibus adhibito necessitatem ab his posse removeri, iique ita disserebant: ‘Si omnia fato fiunt, omnia fiunt causa antecedente, et, si adpetitus, illa etiam, quae adpetitum sequuntur, ergo etiam adsensiones; at, si causa adpetitus non est sita in nobis, ne ipse quidem adpetitus est in nostra potestate; quod si ita est, ne illa quidem, quae adpetitu efficiuntur, sunt sita in nobis; non sunt igitur neque adsensiones neque actiones in nostra potestate. Ex quo efficitur, ut nec laudationes iustæ sint nec vituperationes nec honores nec supplicia’. Quod cum vitiosum sit, probabiliter concludi putant non omnia fato fieri, quæcumque fiant.

Mea sententia est, haud omnia fato fieri, fatum omnibus fieri; id est, quæcumque nobis contingunt necessitate non ad fatum referre, autem fatum ex omnibus quæ nobis contigerunt constat. Esse relationem quandam inter statuta et fata nostra, etsi eam displiceat invideamusque. Quod meminisse facit hanc historiam de Vortegirno Britonum rege, quam Historiam Regum Britanniæ quando evolvens a Galfrido Monemutense legi et maxime placuit:

Cum igitur haec et alia multa prophetasset Merlinus, ambiguitate verborum suorum astantes in admirationem commovit. Vortegirnus vero prae ceteris admirans, et sensum juvenis, et vaticinia collaudabat. Neminem enim praesens aetas produxerat, qui ora sua in hunc modum coram ipso solvisset. Scire igitur volens exitum vitae suae, rogavit juvenem sibi indicare quod sciebat. Ad haec Merlinus: “Ignem filiorum Constantini diffuge: si diffugere valueris. Jam naves parant: jam Armoricanum littus deserunt: jam vela per aequora pandunt: petent Britanniam insulam: invadent Saxonicam gentem: subjugabunt populum nefandum; sed prius te intra turrim inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidiste: et Saxones in insulam invitasti. Invitasti eos tibi in praesidium: et supervenerunt in tuum supplicium. Imminent tibi duo funera: nec est promptum, utrum prius vitabis…”. (2)

Deinde Vortegirnus futuri sciscitatus ad oppidum quoddam fugit, ubi hæc contingunt:

Eldol ducem Claudiocestriae affatur: “Respice dux nobilis hujus urbis moenia, an poterunt Vortegirnum protegere, quin gladii mei mucronem intra viscera ipsius recondam? Promeruit enim necem: nec tibi ignotum esse existimo ipsum eam promeruisse. O hominem omnium sceleratissimum: O ineffabilibus tormentis perdendum! Primo prodidit patrem meum Constantinum, qui ipsum et patriam a Pictorum irruptione liberaverat. Deinde Constantem fratrem meum, quem ut perderet in regem promovit. Deinde eum ipsemet versutia sua insignitus fuisset, intromisit cum civibus Paganos, ut eos qui fidelitati meae adhaerebant, exterminaret: sed permittente deo in laqueum, quem fidelibus suis paraverat, incautus cecidit. Nam ut nequitiam ipsius compererunt Saxones, ejecerunt illum e regno, quod neminem pigere debeat. Illud vero dolendum esse censeo, quod nefandus populus quem nefandus iste invitavit, nobiles cives exterminavit: fertilem patriam devastavit: sacras ecclesias destruxit: et Christianitatem fere a mari usque ad mare delevit. Nunc ergo cives viriliter agite: et vindicate vos prius in istum, per quem haec omnia mala accesserunt. Deinde vertamus arma in hostes imminentes, et patriam ab eorum ingluvie liberemus.” Nec mora, diversis machinationibus incumbunt: moenia diruere nituntur. Postremo, cum caetera defecissent, ignem adhibuerunt: qui cum alimentum reperisset, non acquievit adjunctus, donec turrim et Vortegirnum exarsit. (3)

Quicumque possit se interrogare, an statuta Vortigerni eum ad exitium tulerunt, aut an fatum omnia egit quasi Merlinus vates prædixerat. Ipsemet censeo quæstionem sensu egenam; numne ovum fuit primum, ut dici soleat, aut gallina? Quomodocumque erit, quod quid est, diem carpere, vina liquare spatioque brevi spem longam resecare.

eb9e8e1a3b96d74abcacb806db979bcf
Fatum oculus nostrum videns

(1) Apud vertionem Latinam Sophoclis a Rich. Franc. Phil. Brunck. editam.
(2) Galfridi Monemutensis Historia Regum Britanniæ liber VIII, caput I.
(3) Ibidem, caput II.